Saatler “On” mu, “At” mı? Bir Saat Kulesinin Altında Öğrendiğim Küçük Ders
Saatin Altında Başlayan Bir Tartışma
Geçenlerde bir arkadaş grubunda öyle basit görünen bir soru ortaya çıktı ki, açıkçası bu kadar uzun konuşacağımızı hiç düşünmemiştim: “Saatlerle birlikte İngilizcede on mu kullanılıyor, at mi?”
Masadaki herkes bir anda kendi örneğini vermeye başladı.
“I’ll call you at five.”
“Hayır, on five da olabilir mi?”
“Günlerde on kullanıyoruz ama saatte at kullanıyoruz.”
Ben de o sırada telefonumun ekranına baktım. Saat 18.10’du. İstanbul’da akşam trafiği başlamış, herkes bir yere yetişmeye çalışıyordu. O küçük dilbilgisi sorusu bir anda bana yalnızca İngilizce öğrenme meselesi gibi gelmemeye başladı. Çünkü saat dediğimiz şey, aslında insanlığın hayatını nasıl düzenlediğini anlatan kocaman bir hikâyeydi.
Masadaki arkadaşlarımdan Mert hemen telefonunu çıkarıp not almaya başladı. “Kuralı netleştirelim,” dedi. “Saat varsa at. Konu kapanmıştır.”
Yanındaki Zeynep gülümsedi.
“Tamam ama bunu ezberleyen biri yarın at Monday derse ne olacak?”
Mert sustu.
İşte tartışmanın asıl ilginç tarafı o zaman başladı.
“At Five” Nereden Çıkıyor?
İngilizcede belirli bir saatten söz ederken genel kullanım at şeklindedir:
at 5 o’clock → saat 5’te
at 8:30 → 8.30’da
at noon → öğlen
at midnight → gece yarısında
Örneğin:
The meeting starts at five.
Toplantı saat beşte başlıyor.
I wake up at 7 a.m.
Sabah saat 7’de uyanırım.
Buradaki at, zamanı bir çeşit “nokta” gibi düşünmemize yardımcı olur. Saat 5, zaman çizelgesinin üzerinde belirli bir noktadır.
Ama işler burada bitmiyor.
Çünkü İngilizcede on da zamanla kullanılır. Fakat genellikle belirli günler ve tarihlerle:
on Monday → pazartesi günü
on Friday evening → cuma akşamı
on 15 May → 15 Mayıs'ta
on my birthday → doğum günümde
İşte masadaki Zeynep’in sorusu tam olarak buydu: “Kuralı ezberlemek yerine zamanın nasıl parçalara ayrıldığını anlarsak daha kolay olmaz mı?”
Haklıydı.
Çünkü at, on ve in yalnızca üç ayrı kelime değil; İngilizcede zamanın ölçeğini ifade eden üç farklı yaklaşım gibi düşünülebilir.
Saat Kulesine Doğru Yürürken
O akşam arkadaşlarla ayrılmadan önce eski bir saat kulesinin önünden geçtik. Mert hâlâ telefonundaki notlara bakıyordu.
“Bak,” dedi, “bu iş aslında strateji meselesi. Büyük resmi bilmek yetmiyor. Önce zaman birimini belirleyeceksin.”
Zeynep kahkaha attı.
“Sen her şeyi stratejiye bağlıyorsun.”
“Çünkü işe yarıyor.”
“Ben de insanın bunu hangi bağlamda söylediğini düşünürüm.”
İkimizin de dikkatini çeken şey buydu. Mert sorunu hızlıca çözülebilecek bir sistem olarak ele alıyordu. Zeynep ise kuralın bir cümle içinde nasıl yaşadığını, hangi durumda kullanılacağını ve karşı tarafın ne anlamasının beklendiğini düşünüyordu.
Bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye açıklamak kolay olurdu. Ama gerçek hayatta işler o kadar basit değildi.
Mert’in kız kardeşi yazılım geliştiriciydi ve problemleri çözme konusunda Mert’ten bile daha sistematikti. Zeynep’in babası ise aile içindeki anlaşmazlıkları herkesten önce fark eden, ilişkileri gözeten biriydi.
Yani karşımızdaki şey cinsiyetlerden çok, insanların problem çözme biçimlerindeki farklılıklardı.
Yine de hikâyemizdeki iki karakter üzerinden bu farklılıkları konuşmak ilginçti: Mert “hangi kural uygulanıyor?” diye soruyor, Zeynep ise “bu kural hangi bağlamda işe yarıyor?” diye düşünüyordu.
Ve ikisi birleşince ortaya daha sağlam bir öğrenme yöntemi çıkıyordu.
Saat Neden İnsanlık İçin Bu Kadar Önemli Oldu?
Saat meselesinin tarihsel tarafını düşününce konu daha da ilginçleşiyor.
İnsanlar zamanı her zaman bugünkü gibi ölçmedi. Güneşin doğuşu, gökyüzündeki hareketler, mevsimler ve dini törenler uzun süre günlük hayatın temel zaman göstergeleriydi.
Mekanik saatlerin yaygınlaşmasıyla birlikte zaman giderek daha kesin ölçülebilen bir şeye dönüştü. Özellikle şehir yaşamı, ticaret, ulaşım ve sanayileşme, insanların aynı zaman diliminde buluşmasını ve çalışmasını zorunlu hâle getirdi.
Trenin 09.00’da kalkması, fabrikanın belirli saatte açılması, okulun ders başlangıcının belirlenmesi…
Zaman artık yalnızca gökyüzüne bakarak tahmin edilen bir şey değildi. İnsanların birbirleriyle koordinasyon kurmasını sağlayan toplumsal bir sistemdi.
Burada dil devreye giriyor.
Birine:
“See you at six.”
dediğinizde aslında yalnızca “altı” demiyorsunuz. Ortak bir zaman noktası üzerinde anlaşıyorsunuz.
Saat, iki insan arasında bir sözleşmeye dönüşüyor.
Bu yüzden dildeki küçük zaman edatlarının bile kültürel ve tarihsel bir arka planı olduğunu düşünmek bana oldukça ilginç geliyor.
Peki “On” Ne Zaman Karşımıza Çıkıyor?
Ertesi gün Mert bana mesaj attı:
“Dün gece araştırdım. Saatlerde at, günlerde on, ay ve yıllarda in. Çok kolaymış.”
Ben de ona şu cümleyi gönderdim:
I’ll see you at 7 on Monday in October.
Sonra şöyle yazdım:
“Şimdi üçünü aynı cümlede düşün.”
Bir anda konu daha anlaşılır hâle geldi:
at 7 → belirli saat
on Monday → belirli gün
in October → ay
Aynı mantık daha geniş zaman dilimlerinde de görülür:
Saatin Altında Başlayan Bir Tartışma
Geçenlerde bir arkadaş grubunda öyle basit görünen bir soru ortaya çıktı ki, açıkçası bu kadar uzun konuşacağımızı hiç düşünmemiştim: “Saatlerle birlikte İngilizcede on mu kullanılıyor, at mi?”
Masadaki herkes bir anda kendi örneğini vermeye başladı.
“I’ll call you at five.”
“Hayır, on five da olabilir mi?”
“Günlerde on kullanıyoruz ama saatte at kullanıyoruz.”
Ben de o sırada telefonumun ekranına baktım. Saat 18.10’du. İstanbul’da akşam trafiği başlamış, herkes bir yere yetişmeye çalışıyordu. O küçük dilbilgisi sorusu bir anda bana yalnızca İngilizce öğrenme meselesi gibi gelmemeye başladı. Çünkü saat dediğimiz şey, aslında insanlığın hayatını nasıl düzenlediğini anlatan kocaman bir hikâyeydi.
Masadaki arkadaşlarımdan Mert hemen telefonunu çıkarıp not almaya başladı. “Kuralı netleştirelim,” dedi. “Saat varsa at. Konu kapanmıştır.”
Yanındaki Zeynep gülümsedi.
“Tamam ama bunu ezberleyen biri yarın at Monday derse ne olacak?”
Mert sustu.
İşte tartışmanın asıl ilginç tarafı o zaman başladı.
“At Five” Nereden Çıkıyor?
İngilizcede belirli bir saatten söz ederken genel kullanım at şeklindedir:
at 5 o’clock → saat 5’te
at 8:30 → 8.30’da
at noon → öğlen
at midnight → gece yarısında
Örneğin:
The meeting starts at five.
Toplantı saat beşte başlıyor.
I wake up at 7 a.m.
Sabah saat 7’de uyanırım.
Buradaki at, zamanı bir çeşit “nokta” gibi düşünmemize yardımcı olur. Saat 5, zaman çizelgesinin üzerinde belirli bir noktadır.
Ama işler burada bitmiyor.
Çünkü İngilizcede on da zamanla kullanılır. Fakat genellikle belirli günler ve tarihlerle:
on Monday → pazartesi günü
on Friday evening → cuma akşamı
on 15 May → 15 Mayıs'ta
on my birthday → doğum günümde
İşte masadaki Zeynep’in sorusu tam olarak buydu: “Kuralı ezberlemek yerine zamanın nasıl parçalara ayrıldığını anlarsak daha kolay olmaz mı?”
Haklıydı.
Çünkü at, on ve in yalnızca üç ayrı kelime değil; İngilizcede zamanın ölçeğini ifade eden üç farklı yaklaşım gibi düşünülebilir.
Saat Kulesine Doğru Yürürken
O akşam arkadaşlarla ayrılmadan önce eski bir saat kulesinin önünden geçtik. Mert hâlâ telefonundaki notlara bakıyordu.
“Bak,” dedi, “bu iş aslında strateji meselesi. Büyük resmi bilmek yetmiyor. Önce zaman birimini belirleyeceksin.”
Zeynep kahkaha attı.
“Sen her şeyi stratejiye bağlıyorsun.”
“Çünkü işe yarıyor.”
“Ben de insanın bunu hangi bağlamda söylediğini düşünürüm.”
İkimizin de dikkatini çeken şey buydu. Mert sorunu hızlıca çözülebilecek bir sistem olarak ele alıyordu. Zeynep ise kuralın bir cümle içinde nasıl yaşadığını, hangi durumda kullanılacağını ve karşı tarafın ne anlamasının beklendiğini düşünüyordu.
Bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye açıklamak kolay olurdu. Ama gerçek hayatta işler o kadar basit değildi.
Mert’in kız kardeşi yazılım geliştiriciydi ve problemleri çözme konusunda Mert’ten bile daha sistematikti. Zeynep’in babası ise aile içindeki anlaşmazlıkları herkesten önce fark eden, ilişkileri gözeten biriydi.
Yani karşımızdaki şey cinsiyetlerden çok, insanların problem çözme biçimlerindeki farklılıklardı.
Yine de hikâyemizdeki iki karakter üzerinden bu farklılıkları konuşmak ilginçti: Mert “hangi kural uygulanıyor?” diye soruyor, Zeynep ise “bu kural hangi bağlamda işe yarıyor?” diye düşünüyordu.
Ve ikisi birleşince ortaya daha sağlam bir öğrenme yöntemi çıkıyordu.
Saat Neden İnsanlık İçin Bu Kadar Önemli Oldu?
Saat meselesinin tarihsel tarafını düşününce konu daha da ilginçleşiyor.
İnsanlar zamanı her zaman bugünkü gibi ölçmedi. Güneşin doğuşu, gökyüzündeki hareketler, mevsimler ve dini törenler uzun süre günlük hayatın temel zaman göstergeleriydi.
Mekanik saatlerin yaygınlaşmasıyla birlikte zaman giderek daha kesin ölçülebilen bir şeye dönüştü. Özellikle şehir yaşamı, ticaret, ulaşım ve sanayileşme, insanların aynı zaman diliminde buluşmasını ve çalışmasını zorunlu hâle getirdi.
Trenin 09.00’da kalkması, fabrikanın belirli saatte açılması, okulun ders başlangıcının belirlenmesi…
Zaman artık yalnızca gökyüzüne bakarak tahmin edilen bir şey değildi. İnsanların birbirleriyle koordinasyon kurmasını sağlayan toplumsal bir sistemdi.
Burada dil devreye giriyor.
Birine:
“See you at six.”
dediğinizde aslında yalnızca “altı” demiyorsunuz. Ortak bir zaman noktası üzerinde anlaşıyorsunuz.
Saat, iki insan arasında bir sözleşmeye dönüşüyor.
Bu yüzden dildeki küçük zaman edatlarının bile kültürel ve tarihsel bir arka planı olduğunu düşünmek bana oldukça ilginç geliyor.
Peki “On” Ne Zaman Karşımıza Çıkıyor?
Ertesi gün Mert bana mesaj attı:
“Dün gece araştırdım. Saatlerde at, günlerde on, ay ve yıllarda in. Çok kolaymış.”
Ben de ona şu cümleyi gönderdim:
I’ll see you at 7 on Monday in October.
Sonra şöyle yazdım:
“Şimdi üçünü aynı cümlede düşün.”
Bir anda konu daha anlaşılır hâle geldi:
at 7 → belirli saat
on Monday → belirli gün
in October → ay
Aynı mantık daha geniş zaman dilimlerinde de görülür: